آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
52
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
مسألهء اول : بداهت تصديقى وجود ، با تحليل حمل وجود بر ماهيت به امرى مىرسيم كه جهت ذاتيش همان تحقق و منشأ يك اثر مىباشد ، چنين امرى همان حقيقت وجود است . مسأله دوم : وجود فاقد تعريف است . آقا على با سه برهان ( يا به بيان ديگر با سه تنبيه ) اثبات مىكند كه نمىتوان وجود را تعريف كرد . لذا ادراك وجود جز با علم حضورى ميسر نيست . مسأله سوم : حقيقت وجود نه كلى است نه جزئى ، نه عام است نه خاص ، اين صفات عوارض مفهومند و اتصاف وجود به آنها مجازى و به عرض ماهيت است . مسأله چهارم : حقيقت وجود امرى بسيط است و جزء عقلى يعنى جنس و فصل ندارد . مسأله پنجم : وجود نه جنس است نه نوع . در ذيل اين مسأله آقا على كوشيده است واقعيت نزاع اصالت وجود و اصالت ماهيت را با طرح يك سؤال بررسى كند : آيا اين نزاع لفظى است يا حقيقى ؟ مسألهء ششم : آيا در واقع وجود و موجود منحصر در حق تعالى است ؟ به عبارت ديگر نحوهء شمول وجود نسبت به اشياء چگونه است ؟ قول صوفيه و قول مشهور فلاسفه مورد نقد قرار گرفته و مختار حكمت متعاليه در مسأله تقرير مىشود . مسأله هفتم : هر كمالى كه براى موجود از حيث وجودش اثبات مىشود ، براى تمامى موجودات مافوقش ثابت است . وجود در هر موجودى عين صفات كماليهء آن است . مسأله هشتم : بين وجود و ماهيت تلازم عقلى برقرار است . ماهيت به عرض وجود موجود است . اين تلازم ، نه تلازم بين علت تامه و معلول آن است ، نه تلازم موجود بين هيولى و صورت ، بلكه تلازم بين مجعول بالذات و مجعول بالتبع و منحصر در وجود و لوازم ذاتى آن مىباشد . مسألهء نهم : وجود فى حد ذاته نه جوهر است نه عرض . مسأله دهم : امتياز بين موجودات به چيست ؟ در اين مسأله سه نوع امتياز يعنى امتياز به مرتبه ، امتياز موجودات هم مرتبه و امتياز افراد هم ماهيت و ارتباط اين سه نحوه امتياز با حقيقت وجود مورد بحث قرار گرفته است . مسأله يازدهم : نحوهء اتصاف ماهيت به وجود . وجود چه در خارج ، چه در ذهن اصل